Từ tình yêu sách đến hành trình lan tỏa văn hóa đọc

Cách đây gần một thập kỷ, khi còn là học sinh phổ thông, Trần Thị Phương Ni (xã Liên Minh, Hà Nội) đã quen với những ngày đến lớp gắn liền với bảng đen, phấn trắng và những cuốn sách giấy. Trong quãng thời gian ở nhà do ảnh hưởng của dịch COVID-19, việc đọc sách dần trở thành một phần không thể thiếu trong nhịp sinh hoạt hằng ngày của nữ sinh. Từ những tác phẩm văn học quen thuộc, Phương Ni bắt đầu say mê khám phá những giá trị phía sau mỗi trang sách, để rồi việc đọc không còn là thói quen nhất thời mà trở thành niềm yêu thích bền bỉ.

Khi bước vào giảng đường đại học, cùng với nhịp sống bận rộn hơn và sự phát triển của công nghệ, cách tiếp cận sách của Phương Ni cũng có những thay đổi linh hoạt. Nữ sinh bắt đầu tận dụng thời gian rảnh để nghe sách nói trên các nền tảng số.

Phương Ni vẫn đặt mục tiêu đọc ít nhất 2 cuốn sách mỗi tháng, đồng thời tận dụng thời gian rảnh để nghe sách nói trên nền tảng số. Với em, đọc sách không cần khuôn mẫu cứng nhắc, đôi khi, việc chọn một cuốn sách ngẫu nhiên lại mang đến những trải nghiệm bất ngờ. Từ những trang sách văn học quen thuộc, theo thời gian, việc đọc dần trở thành một thói quen của Phương Ni, rồi lớn hơn là một niềm yêu thích khó thay thế.

Bước ngoặt đến khi Phương Ni có cơ hội tham gia hoạt động tại một thư viện cộng đồng ở địa phương. Phương Ni cùng các thành viên đã tích cực hướng dẫn, đồng hành cùng các em nhỏ tại xã Ô Diên và xã Liên Minh (Hà Nội) hình thành thói quen đọc sách qua các “giờ đọc hạnh phúc” của thư viện.

“Nhìn các em nhỏ say mê với từng cuốn sách, tôi nhận ra rằng việc đọc có thể lan tỏa và nuôi dưỡng tâm hồn của nhiều thế hệ. Mỗi khi nghe các em hỏi mình những câu hỏi lịch sử, địa lý, khoa học có trong sách, tôi lại thấy hạnh phúc và càng hiểu rõ giá trị hành trình mình đang theo đuổi” - Phương Ni chia sẻ. Chính những khoảnh khắc giản dị ấy đã khiến nữ sinh thay đổi cách nhìn về sách, đó không chỉ là tri thức, mà còn là cầu nối giữa cá nhân với cộng đồng.

Tại giảng đường đại học, nữ sinh cũng tham gia các cuộc thi lan tỏa văn hóa đọc. Năm 2025, vượt qua 18.000 thí sinh, nữ sinh đạt Giải khuyến khích cuộc thi “Đại sứ văn hóa đọc” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức. Những trải nghiệm từ các cuộc thi và hoạt động cộng đồng càng tiếp thêm tình yêu và niềm tin của Phương Ni vào giá trị văn hóa đọc.

“Văn hóa đọc ở Việt Nam đang ngày càng được quan tâm nhờ có sự góp sức của cả cộng đồng yêu thích sách. Từ những trải nghiệm của mình, tôi sẽ tiếp tục đồng hành với các hoạt động đọc sách cộng đồng, lan tỏa thói quen đọc tới các bạn nhỏ - thế hệ định hình tương lai của đất nước” - Phương Ni chia sẻ thêm.

Sách điện tử đang thay đổi cách đọc sách của người trẻ

Có thói quen đọc sách, truyện tranh từ khi còn là học sinh tiểu học, Nguyễn Thùy Linh (22 tuổi), sinh viên năm 4, Học viện Báo chí và Tuyên truyền cũng đang dần chuyển sang sử dụng máy đọc sách điện tử. Thiết bị này mang đến sự thuận tiện khi nữ sinh có thể bỏ vào túi xách và đọc ở bất cứ địa điểm nào.

“Từ nhỏ, tôi đã yêu thích thể loại sách kỳ ảo, khoa học viễn tưởng như bộ Harry Potter. Độ dài của các cuốn sách này thường rất đồ sộ và khó mang theo khi đi du lịch hoặc tới quán cà phê. Vì vậy, việc dùng máy đọc sách trong các trường hợp như vậy là lựa chọn hợp lý” - Thùy Linh nói.

Với Thùy Linh, mỗi cách đọc đều có ưu điểm và nhược điểm riêng, phụ thuộc vào trải nghiệm của người đọc. Với thể loại truyện tranh, sách giấy sẽ có lợi thế với màu sắc sống động và giá trị sưu tầm cao. Còn với các tác phẩm tiểu thuyết, sách khoa học có lượng thông tin lớn, việc sử dụng sách điện tử sẽ giúp người đọc có thể thuận tiện hơn trong việc ghi chú và theo dõi lại nội dung.

Cùng chung quan điểm với Thùy Linh, Đỗ Thị Hảo (23 tuổi), sinh viên năm cuối Trường Đại học Lao động - Xã hội, cũng đã sử dụng máy đọc sách điện tử được 4 năm.

Theo Hảo, khi dùng máy đọc sách, độc giả có thể mua các ebook (sách điện tử) ngoại văn mà chưa

có bản in tại Việt Nam. Đồng thời, thiết bị này cũng phù hợp với người thường xuyên di chuyển bằng các phương tiện công cộng. Mỗi ngày, nữ sinh tranh thủ dùng máy đọc sách khi di chuyển từ nhà đến trường hoặc nơi làm thêm bằng xe buýt.

Dù lựa chọn đọc sách giấy hay sách điện tử, điểm chung của Phương Ni, Hảo, Thùy Linh hay nhiều bạn trẻ khác vẫn là nhu cầu tiếp cận tri thức và duy trì thói quen đọc trong đời sống hiện đại. Sự thay đổi về hình thức tiếp cận không làm mai một giá trị của việc đọc, mà ngược lại, góp phần giúp văn hóa đọc thích ứng linh hoạt hơn với nhịp sống mới, tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong cộng đồng.

Lan tỏa văn hóa đọc từ giảng đường đại học

Trong khi nhiều sinh viên, người trẻ như Ni, Thùy Linh, hay Hảo, coi việc đọc sách là thói quen tốt cần tự ý thức phát triển, lan tỏa, thì phía các cơ sở giáo dục đại học, rất nhiều hoạt động được đưa vào, bên cạnh việc giảng dạy, như tọa đàm, hội thảo, cuộc thi giới thiệu sách, không gian đọc mở... nhằm khuyến khích sinh viên hình thành thói quen đọc và lan tỏa tri thức trong cộng đồng. Những hoạt động này góp phần đưa việc đọc trở thành một phần của đời sống học đường, thay vì chỉ là lựa chọn cá nhân.

Cùng với đó, các trường đại học cũng chú trọng nâng cấp hệ thống thư viện, phát triển học liệu số và đa dạng hóa nguồn tài nguyên thông tin. Việc kết hợp giữa thư viện truyền thống và nền tảng số giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi, phù hợp với xu hướng học tập linh hoạt trong kỷ nguyên số.

GS. Vũ Văn Yêm - Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội khẳng định, tri thức là nền tảng của phát triển bền vững và sách - dù dưới hình thức bản in truyền thống hay dữ liệu số hiện đại thì vẫn luôn là "người thầy" bền bỉ nhất dẫn dắt chúng ta khám phá thế giới, rèn luyện tư duy và nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo.

“Đối với Đại học Bách khoa Hà Nội, sách không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức chuyên môn, mà còn là công cụ hình thành bản lĩnh, tư duy hệ thống và tinh thần nghiên cứu nghiêm túc - những phẩm chất cốt lõi của người kỹ sư, nhà khoa học Bách khoa qua nhiều thế hệ” - GS Vũ Văn Yêm khẳng định.

Suốt 7 thập kỷ hình thành và phát triển (1956 - 2026), tri thức được tích lũy và lan tỏa qua các nguồn tài nguyên thông tin đã trở thành điểm tựa vững chắc cho mọi bước tiến của nhà trường trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Ông cho rằng, trong kỷ nguyên số, khi AI và dữ liệu lớn đang thay đổi cách con người tiếp cận thông tin, văn hóa đọc lại càng trở nên quan trọng. Giữa một biển thông tin ngắn và nhanh, việc đọc có hệ thống giúp sinh viên hình thành khả năng phân tích sâu và tư duy phản biện - những kỹ năng mà công nghệ không thể thay thế hoàn toàn.

Do đó, việc phát triển văn hóa đọc thông qua đầu tư vào hệ thống thư viện hiện đại, các nền tảng tri thức số và không gian học tập mở được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của xã hội.

Nguồn: laodong.vn